چگونه برای چک بلامحل اجراییه بگیریم؟ | راهنمای کامل

چگونه برای چک بلامحل اجراییه بگیریم؟ | راهنمای کامل

صدور اجراییه نسبت به چک بلامحل

صدور اجراییه نسبت به چک بلامحل راهکاری قانونی است که دارنده چک برای وصول مطالبات خود در صورت عدم پرداخت وجه چک در سررسید آن، از طریق مراجع قضایی یا ثبتی دنبال می کند. این فرآیند به دارنده چک کمک می کند تا بدون نیاز به طرح دعوای طولانی و پیچیده، به سرعت برای دریافت مبلغ چک و حتی توقیف اموال صادرکننده اقدام کند. آشنایی با جزئیات این روند برای هر دو طرف، هم دارنده و هم صادرکننده چک، ضروری است تا از حقوق و تعهدات خود مطلع باشند و در مسیر قانونی صحیح گام بردارند.

چک، به عنوان یکی از مهم ترین اسناد تجاری و ابزار رایج مبادلات مالی، همواره نقش حیاتی در اقتصاد کشور ایفا کرده است. اما گاهی اوقات، با وجود تعهدات قانونی صادرکننده، چک به دلایل مختلفی مانند عدم موجودی کافی در حساب، مسدودی حساب یا دستور عدم پرداخت، برگشت می خورد و از حالت عادی خود خارج می شود. در چنین شرایطی، دارنده چک با چالشی جدی برای وصول طلب خود مواجه می شود. قانون گذار برای حمایت از دارندگان چک و افزایش اعتبار این سند، سازوکارهایی را پیش بینی کرده است که یکی از مؤثرترین آن ها، «صدور اجراییه نسبت به چک بلامحل» است. این فرآیند، به دارنده چک این امکان را می دهد که با طی مراحل قانونی مشخص، مطالبات خود را از طریق قوه قهریه دولت وصول کند.

این مقاله به منظور ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی در خصوص تمامی ابعاد صدور اجراییه چک بلامحل تهیه شده است. از تعریف چک و دلایل برگشت خوردن آن گرفته تا مبانی قانونی، روش های مختلف اقدام، شرایط لازم برای صدور اجراییه، مراحل گام به گام و اقدامات پس از آن، همه و همه به تفصیل مورد بررسی قرار خواهند گرفت. هدف این است که هم افراد عادی که یک چک برگشتی در دست دارند و هم متخصصین حقوقی، بتوانند اطلاعات دقیق و به روزی را در این زمینه کسب کرده و با آگاهی کامل تصمیم گیری و اقدام نمایند. همچنین، به نکات حقوقی ظریف و کاربردی، از جمله مسئولیت ظهرنویسان و ضامنین، مطالبه خسارت تأخیر تأدیه و امکان طرح دعوای اعسار، خواهیم پرداخت تا تصویری کامل از این فرآیند ارائه شود.

چک بلامحل چیست و چرا صادر می شود؟

چک، سندی تجاری است که به موجب آن، صادرکننده به بانک دستور می دهد مبلغ معینی را در تاریخ مندرج در چک، به دارنده آن پرداخت کند. این سند بر پایه اعتماد و تعهد صادر می شود؛ تعهد صادرکننده مبنی بر اینکه در تاریخ سررسید، مبلغ چک در حساب او موجود باشد و دارنده بتواند به راحتی وجه آن را وصول کند. اما گاهی این تعهد نقض می شود و چک، به دلیل عدم کفایت موجودی یا سایر موانع، پرداخت نمی گردد. در این صورت، با واژه چک بلامحل یا چک برگشتی مواجه می شویم.

مفهوم چک بلامحل و دلایل برگشت خوردن آن

یک چک زمانی بلامحل یا برگشتی محسوب می شود که دارنده آن در تاریخ سررسید یا ظرف مهلت قانونی (معمولاً شش ماه از تاریخ صدور)، به بانک مراجعه کرده و بانک به دلایلی که در گواهی عدم پرداخت ذکر می شود، از پرداخت تمام یا قسمتی از وجه چک امتناع ورزد. این دلایل می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • عدم موجودی یا کسری موجودی: رایج ترین دلیل برگشت چک، کافی نبودن وجه در حساب صادرکننده است.
  • مسدودی حساب: حساب صادرکننده به دلایل قانونی یا قضایی مسدود شده باشد.
  • عدم مطابقت امضا: امضای روی چک با نمونه امضای موجود در بانک تطابق نداشته باشد.
  • خط خوردگی یا قلم خوردگی: وجود هرگونه خط خوردگی یا تغییر در متن چک که توسط صادرکننده تأیید نشده باشد.
  • دستور عدم پرداخت: صادرکننده چک به دلیل مفقودی، سرقت، جعل یا سایر دلایل موجه، به بانک دستور عدم پرداخت داده باشد (ماده ۱۴ قانون صدور چک).
  • عدم تاریخ یا عدم وضوح در تاریخ: چک فاقد تاریخ باشد یا تاریخ آن به وضوح قید نشده باشد.
  • صادر نشدن چک در سامانه صیاد: در مورد چک های جدید (صیادی)، عدم ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد.

اهمیت اقدام قانونی به موقع

مواجهه با چک بلامحل، به معنای ورود به یک فرآیند حقوقی است. اقدام به موقع و صحیح از سوی دارنده چک، از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا:

  • حفظ حقوق دارنده: مهلت های قانونی برای طرح دعاوی (کیفری و حقوقی) محدود هستند و تأخیر می تواند به از دست رفتن برخی حقوق منجر شود.
  • افزایش شانس وصول: هرچه زودتر اقدام شود، احتمال شناسایی و توقیف اموال صادرکننده چک بیشتر است.
  • جلوگیری از تغییر وضعیت صادرکننده: اقدام سریع می تواند از انتقال اموال توسط صادرکننده چک جلوگیری کند.

مبانی قانونی صدور اجراییه چک (قانون جدید چک 1397 و ماده 23 قانون صدور چک)

برای سال های طولانی، وصول مطالبات از طریق چک برگشتی فرآیندی زمان بر و دشوار بود که اغلب نیازمند طرح دعوای حقوقی یا کیفری در دادگاه ها بود. این مسئله باعث کاهش اعتبار چک و نارضایتی های فراوان می شد. با درک این چالش ها، قانون گذار با اصلاح قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷ (به ویژه با تمرکز بر ماده ۲۳ این قانون)، تحول بزرگی در فرآیند وصول چک بلامحل ایجاد کرد.

مرور کلی بر تغییرات قانون جدید چک و تسهیل فرآیند وصول

قانون جدید چک، با هدف افزایش اعتبار چک، کاهش تعداد چک های برگشتی و سرعت بخشیدن به فرآیند وصول مطالبات، تغییرات اساسی را به وجود آورد. مهم ترین تغییرات و تسهیلات ایجاد شده عبارتند از:

  1. اجراییه فوری بدون نیاز به دادرسی ماهوی: برجسته ترین ویژگی قانون جدید، امکان صدور اجراییه برای چک های برگشتی بدون نیاز به طرح دعوا و رسیدگی ماهوی در دادگاه است. این امر به معنای حذف مراحل طولانی دادرسی و صدور حکم است.
  2. ایجاد سامانه یکپارچه صیاد: الزامی شدن ثبت چک در سامانه صیاد و کنترل اعتبار صادرکننده پیش از صدور چک، به شفافیت و کاهش صدور چک های بلامحل کمک شایانی کرده است.
  3. محدودیت برای صادرکنندگان چک برگشتی: افرادی که چک آن ها برگشت می خورد، از دریافت دسته چک جدید، افتتاح حساب جدید و برخی خدمات بانکی دیگر محروم می شوند.
  4. مسئولیت بیشتر برای بانک ها: بانک ها موظف شدند در گواهی عدم پرداخت، کد رهگیری یکتا و نیز دلایل دقیق برگشت را قید کنند.

تبیین ماده 23 قانون صدور چک به عنوان اساس صدور اجراییه فوری

ماده ۲۳ قانون صدور چک، محور اصلی تسهیل فرآیند وصول چک های بلامحل است. این ماده بیان می دارد: دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح، صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حق الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید. دادگاه به محض وصول درخواست، بدون تعیین وقت رسیدگی، در وقت فوق العاده، اقدام به صدور اجراییه می نماید تا پس از ابلاغ، صادرکننده چک یا صاحب حساب مکلف گردد ظرف ده روز پس از صدور اجراییه و ابلاغ آن، وجه چک را پرداخت نماید در غیر این صورت بنا به درخواست محکوم له پس از انقضای این مدت و عدم پرداخت وجه چک، پرونده به واحد اجرای احکام ارسال می شود.

این ماده، در واقع، یک مسیر مستقیم و سریع را برای وصول مطالبات از طریق چک برگشتی فراهم می کند. دارنده چک به جای آنکه ابتدا دعوایی حقوقی برای اثبات طلب خود مطرح کند و پس از صدور رأی قطعی، تقاضای اجراییه کند، می تواند مستقیماً از دادگاه درخواست صدور اجراییه نماید. این فرآیند، نه تنها سرعت را به طرز چشمگیری افزایش می دهد، بلکه پیچیدگی های دادرسی را نیز کاهش می دهد. نکته حیاتی این است که این ماده تنها در صورتی قابل اعمال است که چک دارای شرایط خاصی باشد که در ادامه به تفصیل توضیح داده خواهد شد.

روش های صدور اجراییه چک بلامحل

برای وصول مبلغ چک بلامحل، دو مسیر قانونی اصلی پیش روی دارنده چک قرار دارد: از طریق دادگستری (دادگاه عمومی حقوقی) و از طریق اداره ثبت اسناد و املاک. هر یک از این روش ها دارای مزایا و معایب خاص خود هستند که انتخاب بین آن ها بستگی به شرایط پرونده و ترجیحات دارنده چک دارد.

3.1. از طریق دادگستری (دادگاه عمومی حقوقی)

این روش، که با اصلاحات قانون جدید چک، به ویژه ماده ۲۳، سرعت و کارایی بیشتری یافته است، یکی از رایج ترین و مؤثرترین راه ها برای صدور اجراییه محسوب می شود.

مزایا:

  1. سرعت بالا: طبق ماده ۲۳ قانون صدور چک، دادگاه بدون نیاز به تشکیل جلسه رسیدگی و به صورت فوق العاده، اقدام به صدور اجراییه می کند.
  2. امکان توقیف انواع اموال: از طریق دادگستری می توان هم اموال منقول (مانند حساب بانکی، خودرو، سهام) و هم اموال غیرمنقول (مانند ملک) را توقیف کرد، صرف نظر از اینکه سند رسمی داشته باشند یا خیر.
  3. امکان ممنوع الخروجی: دارنده چک می تواند درخواست ممنوع الخروجی صادرکننده چک را نیز از دادگاه مطالبه کند.
  4. حکم جلب: در صورت عدم شناسایی اموال کافی، امکان درخواست حکم جلب صادرکننده چک نیز وجود دارد (به ویژه در مورد چک های صیادی جدید).
  5. پیگیری علیه ظهرنویس و ضامن: در حالی که صدور اجراییه فوری فقط علیه صادرکننده و صاحب حساب ممکن است، اما از طریق دادگاه (با طرح دعوای حقوقی جداگانه)، امکان اقدام علیه ظهرنویسان و ضامنین نیز فراهم است.

مراحل گام به گام:

  1. دریافت گواهی عدم پرداخت: مراجعه به بانک محال علیه و دریافت گواهی عدم پرداخت حاوی کد رهگیری.
  2. اخذ کپی برابر اصل: تهیه کپی برابر اصل از چک و گواهی عدم پرداخت در دفاتر اسناد رسمی یا دفاتر خدمات قضایی.
  3. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: تنظیم و ثبت درخواست صدور اجراییه چک برگشتی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
  4. بررسی توسط دادگاه: دادگاه صالح (دادگاه حقوقی محل اقامت صادرکننده، محل صدور چک یا بانک محال علیه) بدون نیاز به رسیدگی ماهوی، مدارک را بررسی می کند.
  5. **صدور اجراییه و ابلاغ: در صورت احراز شرایط، دادگاه اجراییه را صادر و به صادرکننده چک ابلاغ می نماید. صادرکننده ۱۰ روز مهلت دارد تا وجه چک را پرداخت کند.

مدارک مورد نیاز:

  • اصل لاشه چک.
  • اصل گواهی عدم پرداخت صادره از بانک حاوی کد رهگیری.
  • کپی برابر اصل شده از چک و گواهی عدم پرداخت.
  • مدارک هویتی دارنده چک.
  • در صورت نیاز، وکالت نامه وکیل.

3.2. از طریق اداره ثبت اسناد و املاک

این روش، بر اساس ماهیت چک به عنوان یک سند لازم الاجرا، پیش از قانون جدید نیز وجود داشت و همچنان پابرجاست.

مزایا:

  1. عدم نیاز به اثبات ادعا: در این روش نیز مانند دادگستری، نیازی به اثبات ماهوی ادعا نیست و صرفاً به دلیل لازم الاجرا بودن چک، اجراییه صادر می شود.
  2. در برخی موارد، هزینه کمتر: ممکن است در مواردی خاص، هزینه های اولیه اجراییه ثبتی کمتر از روش قضایی باشد، اما در مراحل بعدی و خصوصاً در صورت نیاز به کارشناسی و توقیف، این تفاوت از بین می رود.

معایب:

  1. محدودیت در نوع اموال قابل توقیف: اداره ثبت عمدتاً قادر به توقیف اموال دارای سند رسمی (مانند ملک ثبت شده یا دارایی های ثبت شده در دفاتر رسمی) است و در توقیف اموال منقول بدون سند رسمی (مانند وجه نقد یا برخی اقلام بدون سند مالکیت) محدودیت دارد.
  2. عدم امکان اقدام علیه ظهرنویس و ضامن: از طریق اداره ثبت نمی توان علیه ظهرنویسان و ضامنین چک اجراییه صادر کرد و صرفاً صادرکننده یا صاحب حساب مورد پیگرد قرار می گیرد.
  3. لاشه چک نزد ثبت می ماند: در صورت اقدام از طریق ثبت، اصل چک نزد اداره ثبت باقی می ماند و دارنده دیگر نمی تواند برای همان چک، از طریق مراجع قضایی اقدام دیگری انجام دهد.
  4. عدم امکان حکم جلب و ممنوع الخروجی: اداره ثبت اختیار صدور حکم جلب یا ممنوع الخروجی را ندارد.

مراحل گام به گام:

  1. دریافت گواهی عدم پرداخت: مانند روش قضایی، گواهی عدم پرداخت از بانک ضروری است.
  2. درخواست اجراییه از اداره ثبت: مراجعه به اداره ثبت اسناد و املاک محل صدور چک یا اقامتگاه صادرکننده و تکمیل فرم درخواست اجراییه.
  3. بررسی و صدور اجراییه:اداره ثبت مدارک را بررسی و اجراییه را صادر می کند.
  4. ابلاغ اجراییه: اجراییه به صادرکننده ابلاغ شده و ۱۰ روز مهلت برای پرداخت داده می شود.
  5. اقدامات اجرایی: در صورت عدم پرداخت، دارنده می تواند درخواست توقیف اموال ثبت شده صادرکننده را مطرح کند.

3.3. مقایسه روش های دادگستری و ثبت

انتخاب بین دو روش دادگستری و ثبت، بستگی به شرایط خاص پرونده و اولویت های دارنده چک دارد. جدول زیر به مقایسه این دو روش می پردازد:

ویژگی روش دادگستری (قضایی) روش اداره ثبت اسناد و املاک (ثبتی)
مبانی قانونی ماده ۲۳ قانون صدور چک (۱۳۹۷) ماده ۲ قانون صدور چک و آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا
سرعت معمولاً سریع تر (بدون نیاز به رسیدگی ماهوی) ممکن است در برخی مراحل طولانی تر باشد
هزینه اولیه ندارد (برای صدور اجراییه) در زمان ثبت درخواست باید پرداخت شود
اموال قابل توقیف همه انواع اموال (منقول و غیرمنقول، با سند رسمی یا بدون سند) عمدتاً اموال دارای سند رسمی و ثبت شده
پیگیری علیه ظهرنویس/ضامن امکان طرح دعوای حقوقی جداگانه فقط علیه صادرکننده/صاحب حساب
صدور حکم جلب بله، در صورت عدم شناسایی اموال کافی خیر
ممنوع الخروجی بله خیر
وضعیت لاشه چک نزد دارنده باقی می ماند (امکان طرح دعوای خسارت تأخیر تأدیه جداگانه) نزد اداره ثبت باقی می ماند
چک های صیادی و غیرصیادی هر دو، با رعایت شرایط ماده ۲۳ هر دو، با رعایت شرایط مربوط به اجرای اسناد رسمی

با توجه به مزایای گسترده تر روش قضایی، به ویژه در توقیف انواع اموال و امکان پیگیری علیه ظهرنویسان و ضامنین (در قالب دعوای جداگانه)، اکثر وکلا و کارشناسان حقوقی، اقدام از طریق دادگستری را به دارنده چک توصیه می کنند، مگر در موارد خاص که تنها اموال ثبت شده صادرکننده مدنظر باشد.

شرایط لازم برای صدور اجراییه فوری چک (ماده 23 قانون صدور چک)

برای بهره مندی از تسهیلات ماده ۲۳ قانون صدور چک و درخواست صدور اجراییه فوری از طریق دادگستری، لازم است که چک برگشتی دارای شرایط خاصی باشد. عدم وجود هر یک از این شرایط، دارنده چک را از مسیر اجراییه فوری خارج کرده و مجبور به پیگیری از طریق دعاوی حقوقی یا کیفری معمول می کند. این شرایط به شرح زیر است:

  1. چک سفید امضا نباشد: چک باید تمامی مندرجات اصلی خود از جمله مبلغ، تاریخ و نام ذی نفع را داشته باشد و صرفاً با امضای صادرکننده به صورت ناتمام ارائه نشده باشد.
  2. متن چک مشروط نباشد: در متن چک نباید قید شده باشد که پرداخت وجه آن منوط به تحقق شرط خاصی است. مثلاً عبارت در صورت انجام معامله الف، مبلغ چک قابل پرداخت است چک را مشروط می کند.
  3. چک بابت تضمین یا تعهد نباشد: چک هایی که صرفاً به عنوان تضمین انجام یک معامله، قرارداد یا تعهد خاص صادر شده اند، مشمول صدور اجراییه فوری نیستند. مثلاً اگر در متن چک یا در قرارداد مربوطه قید شده باشد که این چک بابت تضمین تخلیه ملک است، امکان اجراییه فوری وجود نخواهد داشت.
  4. چک دارای تاریخ معتبر باشد: چک باید تاریخ صدور و سررسید مشخص و معتبری داشته باشد. اگر ثابت شود که چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ آن به صورت غیرقانونی و جعلی درج شده است، این شرط نقض می شود.
  5. گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری باشد: بانک موظف است پس از برگشت خوردن چک، یک گواهی عدم پرداخت به دارنده ارائه دهد که حاوی کد رهگیری یکتا باشد. این کد برای پیگیری های بعدی ضروری است.
  6. نباید دستور عدم پرداخت طبق ماده 14 صادر شده باشد، مگر با ارائه گواهی طرح دعوا: اگر صادرکننده چک به دلیل مفقودی، سرقت، جعل یا کلاهبرداری، به بانک دستور عدم پرداخت (ماده ۱۴ قانون صدور چک) داده باشد، دارنده چک نمی تواند به سادگی اجراییه فوری بگیرد. مگر اینکه دارنده چک گواهی از مراجع قضایی ارائه دهد که ثابت کند علیه دستور دهنده عدم پرداخت (صادرکننده) دعوایی را مطرح کرده است.

نکات مهم: توضیح در مورد چک های صیادی و غیرصیادی در خصوص این شرایط

چک های صیادی: این چک ها به دلیل ثبت تمامی اطلاعات در سامانه یکپارچه صیاد بانک مرکزی، از شفافیت و اعتبار بیشتری برخوردارند. عموماً شرایط فوق در مورد چک های صیادی به راحتی قابل احراز است، زیرا سیستم صیاد از صدور چک های سفید امضا یا چک های بدون ثبت جلوگیری می کند. اگرچه حتی چک های صیادی نیز می توانند بابت تضمین یا مشروط صادر شوند، اما در این موارد باید حتماً در سامانه صیاد نیز این موضوع قید شده باشد، در غیر این صورت ادعای صادرکننده برای اثبات تضمینی بودن چک دشوار خواهد بود.

چک های غیرصیادی (قدیمی): در مورد چک های قدیمی که پیش از قانون جدید صادر شده اند، امکان صدور اجراییه فوری وجود دارد، مشروط بر اینکه علاوه بر رعایت شرایط بالا، دو نکته مهم دیگر نیز رعایت شود:

  1. گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری باشد: بانک ها حتی برای چک های قدیمی نیز موظف به درج کد رهگیری در گواهی عدم پرداخت هستند.
  2. از تاریخ صدور چک یا گواهی عدم پرداخت بیش از پنج سال سپری نشده باشد: این شرط مرور زمان برای چک های قدیمی است و پس از گذشت ۵ سال، امکان صدور اجراییه فوری از بین می رود و باید از طریق دعوای حقوقی اقدام شود.

بنابراین، دارنده چک بلامحل پیش از اقدام برای صدور اجراییه، باید به دقت تمامی این شرایط را بررسی کند تا از طی کردن مسیر اشتباه و اتلاف وقت و هزینه جلوگیری شود. مشاوره با یک وکیل متخصص در این مرحله می تواند بسیار راهگشا باشد.

مراحل گام به گام صدور اجراییه چک بلامحل

فرآیند صدور اجراییه برای چک بلامحل، اگرچه با قانون جدید ساده تر شده، اما همچنان نیازمند رعایت دقیق مراحل قانونی و ارائه مدارک صحیح است. در ادامه، این مراحل به صورت گام به گام تشریح می شود تا دارنده چک بتواند با آگاهی کامل اقدامات لازم را انجام دهد.

5.1. اقدام اولیه دارنده چک:

این مرحله، نقطه آغازین پیگیری قانونی چک برگشتی است و دقت در آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

  1. مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت (و کد رهگیری): دارنده چک باید در تاریخ سررسید یا حداکثر ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور چک (برای حفظ حق شکایت کیفری و برخی امتیازات)، به بانک محال علیه (بانکی که چک بر روی آن صادر شده) مراجعه کند. بانک پس از بررسی حساب صادرکننده و در صورت عدم موجودی کافی یا سایر دلایل قانونی، گواهی عدم پرداخت را صادر می کند. این گواهی باید حتماً دارای کد رهگیری ۱۶ رقمی یکتا باشد که برای تمامی پیگیری های بعدی الزامی است. این گواهی در واقع سندی رسمی برای اثبات بلامحل بودن چک است.
  2. اخذ کپی برابر اصل از چک و گواهی: پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، لازم است یک کپی از روی لاشه چک (هم رو و هم پشت آن) و نیز یک کپی از گواهی عدم پرداخت تهیه شود. این کپی ها باید در دفاتر اسناد رسمی یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، برابر اصل شوند. این اقدام از نظر قانونی اهمیت دارد و مدارک برابر اصل شده، قابلیت استناد بیشتری در مراجع قضایی دارند.

5.2. تنظیم و ثبت درخواست:

با آماده شدن مدارک اولیه، نوبت به تنظیم و ثبت درخواست صدور اجراییه می رسد.

  1. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: امروزه تمامی درخواست های قضایی، از جمله درخواست صدور اجراییه چک، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می شوند. دارنده چک یا وکیل او باید با مدارک آماده شده به این دفاتر مراجعه کند.
  2. راهنمایی در مورد فرم های مربوطه: در دفاتر خدمات قضایی، فرم های مخصوص درخواست صدور اجراییه چک وجود دارد. دقت در تکمیل این فرم ها و درج صحیح اطلاعات مربوط به صادرکننده، دارنده چک، مبلغ چک، تاریخ و شماره چک، بانک و کد رهگیری گواهی عدم پرداخت بسیار مهم است. هرگونه اشتباه در این مرحله می تواند روند کار را با مشکل مواجه کند. همچنین، انتخاب دادگاه صالح (دادگاه محل اقامت صادرکننده، محل صدور چک یا محل بانک محال علیه) در این مرحله صورت می گیرد.

5.3. بررسی توسط دادگاه و صدور اجراییه:

این مرحله، بخش اجرایی فرآیند در دادگستری است.

  1. فرآیند بدون نیاز به وقت رسیدگی: یکی از مهم ترین مزایای ماده ۲۳ قانون صدور چک این است که دادگاه پس از دریافت درخواست، نیازی به تعیین وقت رسیدگی حضوری و دعوت طرفین ندارد. پرونده به صورت فوق العاده و خارج از نوبت توسط قاضی شعبه مربوطه بررسی می شود.
  2. ابلاغ اجراییه به صادرکننده (مهلت 10 روزه): پس از بررسی مدارک و احراز شرایط قانونی (که در بخش قبلی توضیح داده شد)، دادگاه دستور صدور اجراییه را صادر می کند. این اجراییه به صورت الکترونیکی از طریق سامانه ثنا به صادرکننده چک ابلاغ می شود. صادرکننده از زمان ابلاغ، ۱۰ روز مهلت دارد تا مبلغ چک و حق الوکاله وکیل (اگر دارنده وکیل داشته باشد و در درخواست ذکر کرده باشد) را پرداخت کند. این مهلت، فرصت نهایی برای پرداخت اختیاری مبلغ چک قبل از ورود به فاز اجرائیات و توقیف اموال است.

در صورتی که صادرکننده چک در این مهلت ۱۰ روزه اقدام به پرداخت وجه نکند، دارنده چک می تواند مراحل بعدی یعنی تشکیل پرونده اجرایی و درخواست توقیف اموال را آغاز کند.

اقدامات پس از صدور اجراییه چک (در صورت عدم پرداخت)

پس از صدور اجراییه و انقضای مهلت ده روزه قانونی برای صادرکننده چک و عدم پرداخت وجه آن، دارنده چک وارد فاز اجرایی می شود. در این مرحله، هدف اصلی، شناسایی و توقیف اموال محکوم علیه (صادرکننده چک) برای وصول طلب است. این اقدامات از طریق واحد اجرای احکام دادگستری صورت می گیرد.

6.1. تشکیل پرونده اجرایی:

زمانی که مهلت ۱۰ روزه ابلاغ اجراییه به صادرکننده چک به پایان رسید و او وجه چک را پرداخت نکرد، دارنده چک باید اقدام به تشکیل پرونده اجرایی کند.

مراجعه به اجرای احکام دادگستری پس از انقضای مهلت 10 روزه: حدوداً ۱۲ روز پس از تاریخ ابلاغ اجراییه (با در نظر گرفتن زمان رفت و برگشت ابلاغ)، دارنده چک یا وکیل او باید به واحد اجرای احکام دادگستری مربوطه مراجعه کرده و با ارائه کپی اجراییه و مدارک شناسایی، درخواست تشکیل پرونده اجرایی را ثبت نماید. در این مرحله، هزینه های مربوط به نیم عشر اجرایی (۵ درصد از مبلغ چک) نیز باید پرداخت شود. پس از تشکیل پرونده، شماره پرونده اجرایی به دارنده داده می شود که برای پیگیری های بعدی ضروری است.

6.2. توقیف اموال محکوم علیه:

پس از تشکیل پرونده اجرایی، اصلی ترین گام برای وصول طلب، شناسایی و توقیف اموال صادرکننده چک است. این فرآیند می تواند از طرق مختلفی انجام شود.

  1. توقیف سه گانه (ثبت اسناد، راهور، بانک ها): این روش یکی از مؤثرترین راه ها برای شناسایی سریع اموال است. دارنده چک می تواند از واحد اجرای احکام درخواست کند تا به صورت مکانیزه به سه مرجع اصلی استعلام اموال ارسال شود:
    • ثبت اسناد و املاک: برای شناسایی املاک ثبت شده به نام صادرکننده چک.
    • راهنمایی و رانندگی: برای شناسایی خودروهای ثبت شده به نام صادرکننده چک.
    • بانک مرکزی (سیستم سنا): برای شناسایی حساب های بانکی و موجودی آن ها در تمامی بانک ها.
  2. نحوه استعلام اموال (ملک، خودرو، حساب بانکی): علاوه بر استعلام سه گانه، دارنده چک می تواند درخواست استعلام از سایر سازمان ها یا اشخاص حقوقی مانند اداره بورس (برای سهام)، سازمان خصوصی سازی، سازمان ثبت شرکت ها و … را نیز داشته باشد. همچنین اگر دارنده چک اطلاعاتی از اموال خاصی مانند یک ملک یا خودروی مشخص دارد، می تواند نشانی دقیق یا پلاک آن را به اجرای احکام ارائه کند تا مستقیماً برای توقیف همان مال اقدام شود.
  3. توقیف سایر اموال منقول و غیرمنقول: علاوه بر موارد فوق، هرگونه مال منقول (مانند اثاثیه منزل، طلا، جواهرات، مطالبات از دیگران) و غیرمنقول (مانند مغازه، زمین، باغ) که به نام صادرکننده چک باشد، قابل توقیف است. در برخی موارد، حتی توقیف حقوق و مزایای دریافتی از محل کار نیز امکان پذیر است، اما با محدودیت های قانونی (مثلاً توقیف یک چهارم حقوق کارمندان و یک سوم حقوق بازنشستگان).
  4. مستثنیات دین (توضیح جامع): لازم به ذکر است که تمامی اموال بدهکار قابل توقیف نیستند. قانون، برخی از اموال را به عنوان مستثنیات دین شناخته است که برای حفظ حداقل زندگی آبرومندانه بدهکار و خانواده اش ضروری هستند و قابل توقیف نیستند. این موارد شامل:
    • منزل مسکونی که عرفاً در شأن بدهکار و خانواده اش باشد.
    • اثاثیه مورد نیاز زندگی که عرفاً در شأن بدهکار باشد.
    • وسایل و ابزار کار مورد نیاز برای امرار معاش.
    • مقدار غذای کافی برای یک ماه بدهکار و افراد تحت تکفل وی.
    • وجوه لازم برای پرداخت هزینه های درمانی و معیشتی ضروری.

    تشخیص مستثنیات دین بر عهده قاضی اجرای احکام است.

6.3. ممنوع الخروجی صادرکننده چک:

در صورتی که صادرکننده چک، از پرداخت مبلغ آن خودداری کرده و دارنده چک اموالی برای توقیف از او شناسایی نکند، می تواند درخواست ممنوع الخروجی صادرکننده را از دادگاه مطالبه کند. این اقدام فشار مضاعفی بر بدهکار وارد می کند تا نسبت به پرداخت دین خود اقدام نماید. درخواست ممنوع الخروجی از طریق اجرای احکام مطرح می شود و در صورت موافقت قاضی، نام صادرکننده در لیست افراد ممنوع الخروج قرار می گیرد.

6.4. حکم جلب صادرکننده چک:

در صورت عدم شناسایی اموال کافی و ناتوانی در وصول طلب، به ویژه در مورد چک های صیادی که از مزایای قانون جدید برخوردارند، دارنده چک می تواند درخواست صدور حکم جلب صادرکننده چک را از قاضی اجرای احکام داشته باشد. این حکم به نیروی انتظامی اجازه می دهد تا صادرکننده را دستگیر و به مراجع قضایی معرفی کند. هدف از جلب، فشار برای پرداخت بدهی و در صورت عدم توانایی، بررسی وضعیت اعسار بدهکار است. صدور حکم جلب آخرین و شدیدترین اقدام برای وادار کردن بدهکار به پرداخت محسوب می شود.

هزینه های صدور اجراییه و دادرسی

یکی از دغدغه های اصلی دارندگان چک بلامحل، آگاهی از هزینه های قانونی مربوط به صدور اجراییه و پیگیری آن است. اطلاع دقیق از این هزینه ها به برنامه ریزی مالی و تصمیم گیری آگاهانه کمک می کند.

هزینه صدور اجراییه (نیم عشر یا 5 درصد):

بر خلاف دعاوی حقوقی معمول که در ابتدا نیاز به پرداخت هزینه دادرسی (۳.۵ درصد از مبلغ خواسته در مرحله بدوی) دارند، درخواست صدور اجراییه چک از طریق دادگستری، نیازی به پیش پرداخت این هزینه ندارد. این موضوع، یکی از تسهیلات مهم قانون جدید چک است که بار مالی اولیه را از دوش دارنده چک برمی دارد.

  • هزینه اجرایی (نیم عشر): پس از صدور اجراییه و تشکیل پرونده در اجرای احکام، هزینه ای معادل نیم عشر اجرایی یا همان ۵ درصد از مبلغ چک به عنوان هزینه اجرا دریافت می شود. این مبلغ معمولاً از اموال توقیف شده یا پس از وصول وجه چک کسر می گردد.
  • عدم نیاز به هزینه دادرسی 3.5% در مرحله اجراییه: همانطور که ذکر شد، مرحله صدور اجراییه فوری (ماده ۲۳ قانون صدور چک) از پرداخت هزینه دادرسی معاف است و این امر به سرعت بخشیدن و کاهش موانع مالی اولیه کمک می کند.

هزینه های احتمالی دیگر (کارشناسی، استعلام، حق الوکاله وکیل):

علاوه بر نیم عشر اجرایی، ممکن است در طول فرآیند، هزینه های دیگری نیز به دارنده چک تحمیل شود:

  • هزینه های استعلام: برای شناسایی اموال صادرکننده چک، مراجع قضایی درخواست استعلام از بانک ها، اداره ثبت اسناد، راهنمایی و رانندگی و سایر سازمان ها را می دهند. هر یک از این استعلام ها ممکن است دارای تعرفه مشخصی باشند که باید توسط دارنده چک پرداخت شود.
  • هزینه کارشناسی: در صورتی که برای ارزیابی اموال توقیفی (مانند ملک یا خودرو) نیاز به نظر کارشناس رسمی دادگستری باشد، هزینه کارشناسی نیز باید توسط دارنده چک پرداخت شود.
  • حق الوکاله وکیل: اگر دارنده چک از خدمات وکیل استفاده کند، باید حق الوکاله وکیل را نیز طبق تعرفه قانونی یا توافق شخصی پرداخت نماید. در درخواست صدور اجراییه، امکان مطالبه حق الوکاله وکیل نیز وجود دارد و دادگاه آن را در اجراییه قید می کند.
  • هزینه های دیگر: مانند هزینه ابلاغ اوراق قضایی، هزینه های دادرسی در صورت طرح دعوای جداگانه (مثلاً برای خسارت تأخیر تأدیه) و سایر هزینه های متفرقه.

نحوه مطالبه خسارت تأخیر تأدیه (نیاز به دعوای جداگانه و مبدأ محاسبه):

یکی از ابهامات رایج این است که آیا خسارت تأخیر تأدیه نیز همراه با اجراییه فوری قابل مطالبه است یا خیر. پاسخ این است که:

  • دعوای جداگانه: خسارت تأخیر تأدیه، بر خلاف اصل مبلغ چک و حق الوکاله وکیل، از طریق اجراییه فوری قابل مطالبه نیست. دارنده چک برای دریافت این خسارت باید یک دعوای حقوقی جداگانه (دادخواست مطالبه خسارت تأخیر تأدیه) را در دادگاه صالح مطرح کند.
  • مبدأ محاسبه: طبق رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ مورخ ۰۱/۰۴/۱۴۰۰ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه چک، تاریخ سررسید چک است. این امر به نفع دارنده چک بوده و از او در برابر تورم و کاهش ارزش پول حمایت می کند. محاسبه این خسارت بر اساس نرخ شاخص بانک مرکزی انجام می شود.

بنابراین، دارنده چک باید این نکته را مدنظر قرار دهد که برای مطالبه کامل حقوق خود (اصل وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه)، ممکن است نیاز به انجام دو فرآیند حقوقی مجزا داشته باشد.

نکات حقوقی مهم و کاربردی در خصوص صدور اجراییه چک

فرآیند صدور اجراییه چک بلامحل، با وجود تسهیلات قانونی، همچنان دارای ظرافت ها و نکات حقوقی مهمی است که آگاهی از آن ها برای هر دو طرف ذی نفع، یعنی دارنده و صادرکننده چک، ضروری است. توجه به این موارد می تواند از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کرده و به وصول مؤثرتر مطالبات یا دفاع صحیح از حقوق کمک کند.

  1. امکان طرح دعوای اعسار توسط صادرکننده چک (مهلت و شرایط):

    اگر صادرکننده چک توانایی مالی برای پرداخت مبلغ چک را نداشته باشد، می تواند پس از ابلاغ اجراییه، ظرف مهلت قانونی (معمولاً یک ماه از تاریخ ابلاغ اجراییه)، دعوای اعسار از پرداخت محکوم به را در دادگاه مطرح کند. با اثبات اعسار، دادگاه حکم به تقسیط بدهی می دهد و فرد از توقیف اموال و حکم جلب معاف می شود. شرایط پذیرش اعسار شامل عدم توانایی مالی واقعی و ارائه لیست اموال و شهادت شهود است. در صورت طرح اعسار، فرآیند اجرایی تا زمان تعیین تکلیف اعسار متوقف می شود.

  2. مسئولیت ظهرنویسان و ضامنین (چگونه می توان از آن ها مطالبه کرد):

    صدور اجراییه فوری بر اساس ماده ۲۳ قانون صدور چک، فقط علیه صادرکننده چک و صاحب حساب امکان پذیر است. برای پیگیری مطالبات از ظهرنویسان (کسانی که چک را پشت نویسی کرده اند) و ضامنین (کسانی که پرداخت چک را ضمانت کرده اند)، دارنده چک باید یک دعوای حقوقی جداگانه با عنوان مطالبه وجه چک را در دادگاه عمومی حقوقی مطرح کند. مسئولیت ظهرنویسان و ضامنین در قبال دارنده چک به صورت تضامنی است، به این معنی که دارنده می تواند تمام یا قسمتی از وجه چک را از هر یک از آن ها مطالبه کند.

  3. وضعیت چک های قدیمی (غیرصیادی) در قانون جدید:

    قانون جدید چک (مصوب ۱۳۹۷) شامل چک های صادر شده پیش از لازم الاجرا شدن آن نیز می شود، با این شرط که گواهی عدم پرداخت برای آن ها صادر شده باشد و دارای کد رهگیری باشند. همچنین، برای چک های قدیمی باید از تاریخ صدور چک یا تاریخ گواهی عدم پرداخت، بیش از ۵ سال نگذشته باشد. در صورت رعایت این شرایط، امکان صدور اجراییه فوری برای چک های غیرصیادی نیز وجود دارد.

  4. انتقال چک پس از صدور گواهی عدم پرداخت و امکان صدور اجراییه برای منتقل الیه:

    در خصوص انتقال چک پس از صدور گواهی عدم پرداخت، دو دیدگاه وجود دارد. برخی حقوقدانان معتقدند که با برگشت خوردن، وصف تجاری چک از بین می رود و انتقال آن جنبه مدنی پیدا می کند. اما دیدگاه غالب و مطابق با روح قانون تجارت، این است که چک حتی پس از برگشت خوردن نیز قابل انتقال است. اگر این انتقال از طریق سامانه صیاد ثبت شده باشد، منتقل الیه (کسی که چک به او منتقل شده) نیز حق درخواست صدور اجراییه را دارد. در مورد چک های غیرصیادی، انتقال از طریق ظهرنویسی پس از برگشت نیز معتبر است و منتقل الیه می تواند اقدام قانونی نماید.

  5. ابطال اجراییه در صورت عدم رعایت شرایط قانونی:

    اگر دادگاه به اشتباه و بدون رعایت شرایط قانونی ماده ۲۳ (مثلاً برای چک تضمینی یا مشروط) اقدام به صدور اجراییه کرده باشد، صادرکننده چک می تواند با ارائه دلایل و مستندات کافی (مانند قرارداد تضمین)، درخواست ابطال اجراییه را از همان دادگاه صادرکننده اجراییه مطرح کند. اگر در متن چک شرط یا تضمین قید نشده باشد اما در سند جداگانه ای توافق شده باشد، صادرکننده ابتدا باید با طرح دعوای اثبات تضمینی یا مشروط بودن چک در دادگاه، حکم قطعی دریافت کند و سپس با استناد به آن، درخواست ابطال اجراییه را مطرح نماید.

  6. گذشت دارنده چک و آثار آن (جرایم قابل گذشت):

    جرم صدور چک بلامحل از جمله جرایم قابل گذشت است. به این معنی که اگر دارنده چک در هر مرحله از رسیدگی (کیفری) گذشت کند، تعقیب کیفری متوقف شده و صادرکننده چک از مجازات معاف می شود. البته این گذشت تأثیری بر حق دارنده برای مطالبه وجه چک از طریق حقوقی ندارد، مگر آنکه گذشت همراه با دریافت مبلغ چک و انصراف از تمامی دعاوی باشد.

  7. نقش وکیل متخصص در فرآیند صدور اجراییه:

    با وجود تسهیلات قانونی، پیچیدگی های حقوقی و اداری فرآیند صدور اجراییه و اقدامات پس از آن، مشاوره و همراهی یک وکیل متخصص در امور چک می تواند بسیار مؤثر باشد. وکیل با آگاهی از قوانین و رویه های قضایی، می تواند به سرعت و دقت مراحل را طی کرده، از حقوق موکل خود دفاع کند، اموال را شناسایی و توقیف نماید و از بروز اشتباهات احتمالی جلوگیری کند. همچنین در صورت نیاز به طرح دعاوی دیگر (مانند اعسار یا مطالبه خسارت تأخیر تأدیه)، وکیل می تواند به نحو احسن پرونده را مدیریت کند.

در نهایت، آگاهی از این نکات حقوقی می تواند به افراد کمک کند تا با دید بازتری وارد فرآیند قانونی شوند و از حقوق خود به نحو مطلوب تری دفاع کنند.

سوالات متداول

هزینه اجراییه چک چقدر است؟

درخواست صدور اجراییه چک از طریق دادگستری، نیازی به پیش پرداخت هزینه دادرسی (3.5% از مبلغ خواسته) ندارد. اما پس از صدور اجراییه و تشکیل پرونده در اجرای احکام، هزینه ای معادل نیم عشر اجرایی (5% از مبلغ چک) دریافت می شود که معمولاً پس از وصول وجه چک یا از اموال توقیف شده کسر می گردد. علاوه بر این، هزینه هایی مانند استعلام اموال، کارشناسی و حق الوکاله وکیل (در صورت استفاده از وکیل) نیز ممکن است اضافه شود.

آیا می توان همزمان با اجراییه، خسارت تأخیر تأدیه هم گرفت؟

خیر، خسارت تأخیر تأدیه مستقیماً از طریق اجراییه فوری قابل مطالبه نیست. برای دریافت این خسارت، دارنده چک باید یک دادخواست حقوقی جداگانه با عنوان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه به دادگاه تقدیم کند. مبدأ محاسبه این خسارت، تاریخ سررسید چک است و بر اساس نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی محاسبه می شود.

چک ضمانتی را می توان اجراییه گرفت؟

خیر، اگر چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده باشد و این موضوع در متن چک یا در قرارداد مربوطه قید شده باشد، امکان صدور اجراییه فوری بر اساس ماده 23 قانون صدور چک وجود ندارد. در این موارد، دارنده چک باید ابتدا با طرح دعوای حقوقی، اثبات کند که شرط تضمین محقق شده و صادرکننده به تعهد خود عمل نکرده است و سپس برای وصول وجه چک اقدام نماید.

اگر صادرکننده فوت کرده باشد، چطور اجراییه بگیریم؟

در صورتی که صادرکننده چک فوت کرده باشد، دارنده چک می تواند درخواست صدور اجراییه را به طرفیت ورثه متوفی مطرح نماید. البته در این خصوص، لازم است مواد 226، 249 و 250 قانون امور حسبی رعایت شود و ابتدا باید وراث متوفی شناسایی و اقدامات قانونی لازم برای پیگیری بدهی از ماترک (اموال به جای مانده از متوفی) انجام شود.

بعد از 10 روز مهلت، دقیقا چه باید کرد؟

پس از انقضای مهلت 10 روزه ابلاغ اجراییه و در صورت عدم پرداخت وجه چک توسط صادرکننده، دارنده چک باید به واحد اجرای احکام دادگستری مراجعه کرده و درخواست تشکیل پرونده اجرایی را ثبت نماید. سپس می تواند اقداماتی مانند درخواست استعلام سه گانه (از اداره ثبت اسناد، راهنمایی و رانندگی، و بانک مرکزی) برای شناسایی و توقیف اموال صادرکننده چک، درخواست ممنوع الخروجی یا حتی حکم جلب (در صورت عدم شناسایی اموال کافی) را دنبال کند.

امکان توقیف چه نوع اموالی وجود دارد؟

از طریق اجراییه دادگستری، تمامی انواع اموال صادرکننده چک، اعم از منقول (مانند حساب بانکی، خودرو، سهام، اثاثیه منزل) و غیرمنقول (مانند ملک، زمین، مغازه)، قابل شناسایی و توقیف هستند. البته، اموالی که جزء مستثنیات دین محسوب می شوند (مانند منزل مسکونی متعارف، اثاثیه ضروری زندگی و ابزار کار مورد نیاز برای امرار معاش)، از شمول توقیف خارج هستند.

آیا چک قدیمی (غیرصیادی) هم شامل اجراییه فوری می شود؟

بله، چک های قدیمی (غیرصیادی) نیز در صورتی که گواهی عدم پرداخت آن ها دارای کد رهگیری باشد و از تاریخ صدور چک یا تاریخ گواهی عدم پرداخت، بیش از پنج سال سپری نشده باشد، مشمول امکان صدور اجراییه فوری بر اساس قانون جدید چک می شوند.

نقش کد رهگیری گواهی عدم پرداخت چیست؟

کد رهگیری 16 رقمی که بانک در گواهی عدم پرداخت درج می کند، اهمیت حیاتی دارد. این کد یکتا برای پیگیری های بعدی در مراجع قضایی و ثبتی الزامی است و نبود آن می تواند مانع از صدور اجراییه فوری شود. کد رهگیری، ابزاری برای تأیید و اعتبارسنجی قانونی گواهی عدم پرداخت و یکپارچه سازی اطلاعات در سیستم قضایی است.

نتیجه گیری

صدور اجراییه نسبت به چک بلامحل، به واسطه اصلاحات قانون جدید چک، به ابزاری قدرتمند و کارآمد برای وصول مطالبات از طریق سیستم قضایی و ثبتی تبدیل شده است. این فرآیند با حذف مراحل طولانی دادرسی ماهوی، سرعت و اثربخشی بیشتری را برای دارندگان چک فراهم آورده است. برای بهره مندی از این مزایا، آگاهی دقیق از شرایط قانونی مندرج در ماده ۲۳ قانون صدور چک، مراحل گام به گام اقدام، و شناخت تفاوت های میان روش های دادگستری و ثبت، از اهمیت بالایی برخوردار است.

اهمیت اقدام به موقع، تهیه مدارک صحیح و تکمیل دقیق فرم ها در دفاتر خدمات قضایی، نقش حیاتی در موفقیت این فرآیند ایفا می کند. همچنین، شناخت اقدامات پس از صدور اجراییه، از جمله توقیف اموال، ممنوع الخروجی و حکم جلب، برای پیگیری مؤثر پرونده ضروری است. در کنار این موارد، نکات حقوقی ظریفی مانند امکان طرح دعوای اعسار، نحوه مطالبه خسارت تأخیر تأدیه و مسئولیت ظهرنویسان و ضامنین نیز باید مدنظر قرار گیرد. در نهایت، با توجه به پیچیدگی های حقوقی و اداری موجود، بهره گیری از مشاوره وکلای متخصص در امور چک می تواند راهگشای بسیاری از ابهامات و چالش ها باشد و به شما در احقاق کامل حقوق خود یاری رساند.

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "چگونه برای چک بلامحل اجراییه بگیریم؟ | راهنمای کامل" هستید؟ با کلیک بر روی قوانین حقوقی، اگر به دنبال مطالب جالب و آموزنده هستید، ممکن است در این موضوع، مطالب مفید دیگری هم وجود داشته باشد. برای کشف آن ها، به دنبال دسته بندی های مرتبط بگردید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "چگونه برای چک بلامحل اجراییه بگیریم؟ | راهنمای کامل"، کلیک کنید.